Latest Blog

از هیتلر تا هری‌پاتر

از هیتلر تا هری پاتر/ کتاب همیشه باز می‌ماند

در روزهای قرنطینه و خانه‌نشینی اجباری، یک دوست مهربان به نام «کتاب» شما را فراموش نمی‌کند. دوستی که نه تنها ناقل بیماری نیست و نه تنها از نزدیک شدن به شما نمی‌ترسد، بلکه دست شما را می‌گیرد و به همه جای دنیا می‌برد.

اما شاید با خودتان بگویید: در میان این همه سرگرمی مجازی و این همه رسانه‌ی مجازی و دیداری و شنیداری، چرا کتاب؟!  پس اجازه دهید از همینجا شروع کنیم؛ اصلا آیا کتاب رسانه است؟

رسانه‌‌ای که نیاز به خاموش کردن ندارد

ساده‌ترین تعریف از رسانه در علم ارتباطات، ابزاریست که اطلاعات و داده‌ها را به مخاطب منتقل می‌کند. با همین تعریف ساده، کتاب هم یک رسانه است. چه بسا از بسیاری رسانه‌های دیگر رسانایی بیشتری دارد! شاید بسیاری برنامه‌های تلویزیون یا صفحات مجازی حتی ارزش یک بار نگاه کردن هم نداشته باشند، ولی کمتر کتابی پیدا می‌شود که منتقل‌کننده‌ی آگاهی نباشد. تلویزیون و رادیو و ماهواره و گوشی تلفن همراه را خیلی اوقات باید خاموش کرد، ولی کتاب نیازی به خاموش کردن ندارد. چون اصولاً سروصدا، مزاحمت و ضرری نمی‌رساند.

 

برکه‌ای با عمق یک کیلومتر یا اقیانوسی با عمق یک سانتی‌متر؛ کدام بهترند؟

ویژگی اکثر رسانه‌ها سطحی بودن آنهاست. روزنامه‌ها صفحات مختلف سیاسی، اقتصادی، ورزشی، هنری و ..‌. دارند، ولی همه‌ی این موضوعات در سطح یک خبر باقی می‌مانند. تلویزیون و ماهواره هم همینطورند. پر از شبکه‌ها و کانال‌های مختلف خبری، سرگرمی، تبلیغاتی و ... ولی مخاطب تلویزیون طوری تربیت شده که از همه چیز و همه جا به اندازه‌ی یک لقمه بردارد. چون اساساً بیشتر از یک لقمه هم چیزی به چنگش نمی‌آید.

ولی کتاب، تا ذهن شما را سیر نکند دست از لقمه گرفتن برنمی‌دارد! این نوع تغذیه‌ی فکر و ذهن و روح، فقط مختص کتاب است. به فضای مجازی نگاه کنید؛ اگر تلویزیون را مثل یک بوفه با فینگرفودهای بسیار تصور کنیم، فضای مجازی پا را فراتر گذاشته و همان فینگرفودها را هم با یک اسکرول ناقابل از دست شما می‌رباید.

رسانه‌ای که جنبش فکری می‌سازد

اگر بخواهیم میزان تأثیر یک کتاب را بر خوانندگان بفهمیم باید کمی عقب برویم و از یک مثال منفی شروع کنیم. حتماً اسم کتاب نبرد من نوشته‌ی آدولف هیتلر را شنیده‌اید. هیتلر این کتاب را در زندان نوشت و بعدها که به حکومت رسید میلیون‌ها نسخه از آن منتشر شد. کتاب نبرد من به عروس دامادهای جوان اهدا شد، در مدارس جزء برنامه‌ی درسی قرار گرفت و حتی فروش نسخه‌های دست دوم کتاب ممنوع شد تا همه مجبور شوند یک جلد از کتاب را تهیه و در خانه داشته باشند. این اتفاقات و مطالعه‌ی کتاب نبرد من باعث شد که تفکر نازیسم و نژادپرستی افراطی گسترش پیدا کند.

 

کتابی که سبک زندگی جادوگری را جهانی کرد

مثالی دیگر؛ مجموعه‌ کتاب‌های هری پاتر نوشته‌ی جی.کی.رولینگ که در نُه جلد چاپ شد. این کتاب‌ها که در صدها میلیون نسخه به فروش رسید رکورد سریع‌ترین فروش کتاب را شکست. هری پاتر که بعدها  فیلم و بازی رایانه‌ای هم از روی آن ساخته شد، در میان نوجوانان، جوانان و حتی بزرگسالان به حدی پرطرفدار بود که تمام دغدغه‌ی فکری خوانندگانش را متوجه داستان‌ فانتزی و عجیب و غریب خودش کرد. نسل هری پاتر به واقع یک سبک زندگی مخصوص با رؤیاها و فانتزی‌های خاص خودش را ساخت. شاید باورش سخت باشد ولی هنوز خیلی از خوانندگان هری‌پاتر به شوخی و جدی منتظر دعوتنامه از مدرسه‌ی جادوگری هاگوارتز هستند!

 

حرف‌های کتاب، بیشتر شنیده می‌شوند

در طول سالیان بسیار، تئوریسین‌ها، سیاستمداران، جامعه‌شناسان و معلمین رشته‌های مختلف مشغول سخنرانی و تدریس و انتقال تجربه بوده‌اند. چه صفحات روزنامه که پر نشده‌اند و چه برنامه‌های تلویزیونی و کاست و سی دی که دیده و شنیده نشده‌اند. اما برای مثال، کدام یک از این برنامه‌ها و سخنرانی‌ها تاثیری مانند کتاب بینوایان ویکتور هوگو را داشته است؟!

ویکتور هوگو در بینوایان به طرزی ماهرانه و استادانه اوضاع سیاسی اجتماعی فرانسه را نقد می‌کند و مشکلات مردم، فقر، بی‌عدالتی و ظلم حاکم را به تصویر می‌کشد. می‌توان گفت بینوایان در تمام کشورهای دنیا خوانده شده و طرفدار دارد. حالا سوال اینجاست؛ کدام رسانه می‌تواند این چنین در ذهن و جان مردم جهان حرف‌های خودش را ثبت کند؟

 

جنس دومی که اول شد

یک مثال دیگر از تاثیر شگرف کتاب بر جوامع بشری، کتاب جنس دوم است. سیمون دوبووار با نوشتن کتاب جنس دوم، انقلابی در زنان جهان به وجود آورد. وی در این کتاب به تاریخچه‌ی ظلم و ستم بر زنان می‌پردازد. بعد از انتشار جنس دوم، دوبووار  به نوعی مادر فمنیسم لقب گرفت و جنبش‌های زنان، مانیفست مکتوبی پیدا کرد تا راه را برای ارتقاء جایگاه زن در جامعه هموارتر سازد.

 

قلعه‌ی حیوانات، شازده کوچولو و دیگران

مثال‌ها برای اثبات اینکه کتاب از هر رسانه‌ی دیگری بیشتر و  بهتر دیده و شنیده می‌شود بسیار است. کتاب‌های بزرگ و ماندگاری مانند قلعه‌ی حیوانات اثر جرج اورول و شازده کوچولو اثر آنتوان دوسنت اگزوپری از جمله کتاب‌هایی هستند که خواننده‌های خود را به دنیایی خیالی می‌برند و چنان ذهن مخاطب را مجذوب می‌کنند که تا سال‌ها تأثیر این دنیای خیالی بر زندگی و روح فرد باقی می‌ماند.

 

حالا شاید پاسخ دادن به پرسش ابتدایی راحت‌تر باشد؛ چرا کتاب از رسانه‌های دیگر بهتر است.

صادق چناری

نظر دهید